Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI (2026-2031) được xác định là giai đoạn bản lề, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trước những biến động khôn lường của tình hình thế giới và yêu cầu cấp bách về tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, Quốc hội khóa mới đối diện với áp lực đổi mới chưa từng có.

Làm thế nào để lựa chọn được những người tiêu biểu, xứng đáng nhất, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân? Phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam, người đã chứng kiến nhiều giai đoạn lịch sử của đất nước, để lắng nghe những trăn trở và kỳ vọng của ông về vấn đề này.

Đại biểu Quốc hội khóa XVI cần hội tụ "Đức-Tài-Sức"

- Thưa ông, tính chất "bản lề" của nhiệm kỳ này đặt ra những áp lực và yêu cầu đổi mới cấp bách nào đối với Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp so với các nhiệm kỳ trước?

Ông Nguyễn Túc: Chúng ta đều biết, nhiệm kỳ tới (2026-2030) là thời kỳ bước vào kỷ nguyên mới với yêu cầu rất cao: Hướng đến năm 2030 - kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, tạo thế và lực để đưa đất nước trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao. Để đạt được mục tiêu đó, chúng ta đã đặt ra chỉ tiêu phấn đấu tăng trưởng bình quân hàng năm từ 7% trở lên. Muốn vậy, phải giải quyết được các điểm nghẽn, đặc biệt là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế.

Khi có Nghị quyết của Đảng thì phải nhanh chóng thể chế thành pháp luật của Nhà nước để không có độ trễ. Đấy là một sức ép ghê gớm đối với Quốc hội chúng ta mà không thể xem nhẹ được. Tuy nhiên, Quốc hội khóa XV, đặc biệt là trong những năm gần đây, đã bước đầu thực hiện chỉ đạo của Trung ương theo tinh thần "vừa chạy vừa xếp hàng," nên đã tích lũy được những kinh nghiệm bước đầu, giảm bớt độ trễ. Đó là điều tôi tâm đắc nhất.

Ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam. (Ảnh: TTXVN)

Để chuẩn bị cho nhiệm kỳ mới, cơ cấu đội ngũ đại biểu Quốc hội khóa XVI có một số điểm đáng chú ý. Đầu tiên là tăng cường các đại biểu chuyên trách, là những chuyên gia am hiểu sâu các ngành, các lĩnh vực. Tiếp theo là tăng cường đại biểu của các thành phần kinh tế (kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước), các nhà khoa học, nhà văn hóa; đồng thời giảm đại biểu của cơ quan hành chính.

Những điều đó giúp chúng ta tin rằng, tuy sức ép rất lớn nhưng Quốc hội sẽ cố gắng thực hiện thắng lợi chỉ thị của Trung ương.

- Tình hình thế giới hiện nay biến động khôn lường, đòi hỏi Quốc hội không chỉ là cơ quan lập pháp mà còn phải là nơi đưa ra những quyết sách, phản ứng chính sách cực kỳ nhanh nhạy và sáng suốt. Theo ông, ngoài tiêu chuẩn về đạo đức, người đại biểu dân cử nhiệm kỳ mới cần phải có 'tâm' và 'tầm' như thế nào để đủ sức tham gia giải quyết những bài toán vĩ mô, tháo gỡ các 'điểm nghẽn' về thể chế mà Đảng ta đang quyết liệt chỉ đạo?

Ông Nguyễn Túc: Bước vào Quốc hội khóa XVI có đặc điểm khác hơn các khóa trước. Về tiêu chuẩn, chúng ta không chỉ quan tâm mà phải thực hiện nghiêm túc lời Bác Hồ dạy là có "Đức" và "Tài," nay Trung ương bổ sung thêm là phải có "Sức" (sức khỏe).

Có "Đức," có "Tài" mà không có "Sức" thì sẽ không chịu nổi áp lực "vừa chạy vừa xếp hàng" như hiện nay. Vừa rồi có những đồng chí được cử làm lãnh đạo nhưng vì sức khỏe không đảm bảo nên cũng gặp khó khăn.

Về chữ "Đức" thì cán bộ phải đủ cả “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư.” Đức là gốc, như Bác Hồ nói, phải là người lãnh đạo, người đầy tớ trung thành của nhân dân.

Còn "Tài" là khả năng nắm bắt thực tiễn, nắm bắt được những xu hướng phát triển để có phản ứng kịp thời, đóng góp vào chính sách và đường lối của Đảng. Đặc biệt, chúng ta đang phát triển kinh tế nhiều thành phần theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa - một việc làm chưa từng có tiền lệ, vừa làm vừa rút kinh nghiệm nếu không có những sáng kiến, đột phá ngay từ đầu thì rất khó đạt được mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 (kỷ niệm 100 năm thành lập nước) trở thành nước phát triển có thu nhập cao.

Mục tiêu phấn đấu đặt ra rất lớn, là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân. Muốn thực hiện tốt, đại biểu phải thấm nhuần bài học: Phục vụ lợi ích của nhân dân, xuất phát từ tâm tư, nguyện vọng, lợi ích chính đáng của nhân dân để đóng góp vào đường lối. Tiêu chuẩn quan trọng là phải gắn bó mật thiết với nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội.

Phát huy vai trò "Dân là chủ và dân làm chủ"

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ chính là “cán bộ là gốc của công việc” đã trở thành kim chỉ nam cho Đảng ta trong công tác xây dựng Đảng ở mỗi giai đoạn và thời kỳ cách mạng. Vậy với các đại biểu ứng cử Quốc hội khóa XVI, theo ông, chúng ta cần rút ra bài học gì để 'tấm lưới' sàng lọc lần này được đan chặt hơn, chọn được người "Tài đức vẹn toàn" xứng đáng là đại biểu cho tiếng nói của nhân dân tại cơ quan lập pháp cao nhất của đất nước?

Ông Nguyễn Túc: Báo cáo chính trị đã chỉ rõ: Một bộ phận cán bộ, đảng viên có chức, có quyền đã thoái hóa, biến chất. Chúng ta đã có những bài học đau xót về vấn đề chỉnh đốn Đảng. Một bộ phận cán bộ, đảng viên bất chấp quy định, sa vào tham nhũng, tiêu cực. Phải nói rằng nguyên nhân cơ bản, trực tiếp của tham nhũng là do suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; suy đến cùng là do không vượt qua được chủ nghĩa cá nhân.

Khi phát triển kinh tế nhiều thành phần, không tránh khỏi những cám dỗ. Tôi nhớ mãi khi chuẩn bị Nghị quyết Trung ương về vấn đề này, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã cảnh báo: Nếu không đổi mới thì chết, không đổi mới thì không huy động được sức mạnh toàn dân; nhưng nếu đổi mới mà không giáo dục, rèn luyện, không giữ định hướng xã hội chủ nghĩa thì dễ dẫn đến tình trạng các lãnh đạo trở thành "quan cách mạng" và doanh nghiệp trở thành "nhà tư sản” và sự móc ngoặc giữa “quan cách mạng” với nhà tư sản sẽ đưa đất nước đi đến đâu?

Bài học từ nhiệm kỳ Đại hội XIII rất thấm thía, khi nhiều đồng chí Ủy viên Trung ương, thậm chí Ủy viên Bộ Chính trị bị xử lý kỷ luật. Vậy cái "lưới" sàng lọc phải như thế nào? Tôi thấy mấu chốt là phải thực hiện tốt "Dân là gốc," "Dân là chủ."

Thời gian qua, dù có Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở nhưng việc thực hiện chưa đến nơi đến chốn. Một số cấp ủy, cán bộ vẫn còn tư tưởng quyết định chủ quan theo ý thức “mình đã quyết định,” chưa thực sự khơi dậy sức mạnh giám sát của nhân dân. Nhiều nơi cấp dưới còn e ngại, không dám góp ý trái chiều với Bí thư. Để sàng lọc tốt cán bộ, phải làm tốt hơn nữa “dân là gốc, dân là chủ, dân làm chủ”…

- Ông vừa nhấn mạnh vai trò 'Dân làm chủ,' vậy để cử tri không chỉ đi bỏ phiếu mà thực sự hiểu và lựa chọn đúng người, đúng việc, ông có khuyến nghị gì về quyền và trách nhiệm của người dân trong việc tìm hiểu, giám sát ứng cử viên, cũng như sau này giám sát hoạt động của đại biểu mình bầu ra?

Ông Nguyễn Túc: Theo tôi người dân phải nhận thức rõ quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của mình. Phải tìm hiểu kỹ ứng cử viên: Quá trình công tác thời gian qua ra sao? đạo đức, lối sống được đánh giá thế nào?

Không chỉ khi bầu, mà sau khi đã chọn được rồi, người dân phải tiếp tục theo dõi, giám sát suốt quá trình hoạt động của người đại biểu đó, đồng thời qua theo dõi, giám sát, người dân cần đóng góp ý kiến để đại biểu ngày càng hoàn thiện hơn, thực sự là đại biểu của dân, do dân và vì dân.

Người dân tìm hiểu kỹ các ứng cử viên trước khi bầu. (Ảnh: Vietnam+)

Chúng ta tin vào sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng nhưng nhân dân cũng phải tham gia để hoàn chỉnh sự lãnh đạo đó. Kinh nghiệm xương máu vừa qua cho thấy cơ chế thị trường có mặt trái rất nguy hiểm, không được chủ quan. Tôi đề nghị Đảng cần giám sát chặt chẽ hơn nữa, biến những cuộc tiếp xúc cử tri thành những cuộc đối thoại thực chất giữa người đứng đầu với nhân dân. Cần phát huy hơn nữa vai trò của Mặt trận Tổ quốc và trách nhiệm của dân trong công tác xây dựng Đảng.

Quốc hội khoá XVI: Tăng đại biểu chuyên trách

- Nhiều chuyên gia cho rằng, để đất nước thực sự bứt phá trong kỷ nguyên mới, Quốc hội Khóa XVI cần phải là một Quốc hội 'kiến tạo phát triển', dám đổi mới thể chế, dám tháo gỡ các 'điểm nghẽn'. Ông kỳ vọng gì nhất vào Quốc hội khóa tới, và theo ông, đâu là những 'đột phá' cần thiết trong hoạt động của cơ quan quyền lực cao nhất này?

Ông Nguyễn Túc: Báo cáo chính trị đã xác định một trong những đột phá quan trọng nhất là đột phá về thể chế. Tôi mừng là Quốc hội Việt Nam, đặc biệt nhiệm kỳ khóa XV, đã có những đột phá bước đầu mà trước nay chưa từng có: Tổ chức các kỳ họp bất thường, họp trực tuyến để kịp thời tháo gỡ các ách tắc về tài chính, chính sách, tạo sự thông suốt.

Công tác chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 tại Thủ đô đang được triển khai đồng bộ, bài bản. (Ảnh: Vietnam+)

Tôi kỳ vọng Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục rút kinh nghiệm từ các khóa trước, đội ngũ cán bộ chuyên trách, chuyên sâu trên từng lĩnh vực sẽ được tăng cường (dự kiến đại biểu chuyên trách lên khoảng 145 người). Cơ cấu đại biểu sẽ gồm những người am hiểu sâu về khoa học công nghệ, về doanh nghiệp (cả nhà nước và tư nhân), về văn hóa, lịch sử và pháp lý. Bên cạnh đó, giảm số lượng đại biểu kiêm nhiệm ở các cơ quan hành chính để khắc phục tình trạng "vừa đá bóng vừa thổi còi."

Tôi tin tưởng rằng với những sự chuẩn bị đó và những thắng lợi bước đầu của khóa XV, Quốc hội khóa XVI sẽ vững bước đi lên, hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình dù áp lực công việc là rất lớn.

- Xin trân trọng cảm ơn ông.